Yasal Uyarı: Bu site sağlık profesyonelleri için hazırlanmıştır. 

Kaynak gösterilmek ve yazarın ismi belirtilmek şartıyla alıntı yapılabilir.

Yazıların bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazarlarına aittir.

Çocuk sahibi olmak, kişilerin en güçlü güdüleri arasında. Bazen çocuksuzluk acısı hastalık ve ölümden bile güçlü olabiliyor. İşte bu yüzdendir ki dünyanın dört bir yanında yüz binlerce çift, diğer kısırlık tedavileri arasında tüp bebek (IVF) tedavisine başvuruyor. IVF tüp tıkanıklığı yada sperm sayısı azlığı gibi birçok nedenle daha önce çocuk sahibi olamaz denen çiftlere çocuk sahibi olma şansını tanıyor.

Ne yazık ki bazı çiftler daha da şanssız. Kadınların %5'i 40 yaşından önce menopoza giriyor ve kendi yumurtaları ile çocuk sahibi olma şansını kaybediyor. Yirmi yılı aşkın bir zamandır, bu durum için de bir çözüm var: donör yumurtası kullanarak IVF yapmak, yani donör-IVF.

Bu yöntemle ya kadının kardeş, kuzen vb gibi genç bir yakınından yada anonim (kimliği saklı) donörlerden ovaryen stimulasyon sonrası yumurtalar toplandıktan sonra hastanın eşinin spermi ile bu yumurtalar fertilize ediliyor. Oluşan embryolar daha sonra erken menopozda olan hastanın rahmine transfer ediliyor. Kısacası, IVF uygulamasının neredeyse aynısı, bir fark yumurtalar donör kökenli. Tabi diğer bazı farklar da var. Alıcı ya estrogen ve progesterone hormonu verilerek rahim çeperinin (endometrium) implantasyona hazırlanması gerekiyor. Rahim yaşlanmadığı için menopozdaki kadınların geç yaşlara kadar çocuk sahibi olmaları mümkün ama bu genelde normal menopoz yaşı olan 50-51 ile sınırlanıyor. Daha ileri yaşlarda gebeliklerde doğumla ilgili komplikasyonlar artabiliyor. Bu yöntem hali hazırda ABD'de çok başarılı ve doğum oranları % 70'i geçebiliyor. Bunun da nedeni donörlerin genelde genç ve daha önce çocuk sahibi olmuş "doğurgan" kimseler olmaları.

Bütün donörler bilinen tüm bulaşıcı hastalık ve genetik testlerden geçiriliyor. Daha sonra ayrıntılı psikolojik testler yapılıyor. Donörlerin eşleri varsa onlar da psikolojik muayeneden geçiyor. Eğer donörün etnik grubunda sık görülen bir hastalık varsa onun da testi ayrıca yapılıyor. Daha sonra bunlar ve donör olmak isteyen kişinin sosyal öyküsü de göz önüne alınarak, bu kişinin donör olarak kabul edilip edilmeyeceğine uzman hekim ve psikologlar tarafından karar veriliyor.

Eğer hasta, kimliği saklı donör kullanıyorsa, istediği fiziksel ve sosyal özellikleri belirtiyor ve buna uyan donörler bulundukça çifte haber veriliyor. Yalnız çift donörün kimliğini hiçbir zaman bilmiyor. Donör-IVF, tecrübeli ve sorumlu ellerde yapılırsa ve gerekli gözetim sağlanırsa çok başarılı ve sorunsuz oluyor.

Ne yazık ki Türkiye'de Donör-IVF yasal değil. Bu nedenle her sene binlerce Türk çifti civar ülkelerde donör-IVF tedavisi görüyor. Bu tür kliniklerin donörleri ne şekilde taradıkları, genetik ve psikolojik ne kadar test ettiklerine dair hiçbir bilgi yok. Bu çiftler genelde sadece embryo nakli için bir iki günlüğüne bu civar ülkelere uçuyorlar ve kliniklerin ciddiliğini değerlendirme olanakları yada herhangi bir şekilde şikayet etme imkanları da yok. Benim kanıma göre aslında bu ciddi bir sorun. Bu hastaların bir kısmı sonunda donör-IVF’in en başarılı olduğu ABD'ye geliyor ama bu maliyeti çok daha fazla yükseltiyor.

Bu durumu düzeltmenin bence bir tek çaresi var. Donör-IVF Türkiye Sağlık Bakanlığı'nın tayin ettiği birkaç "uzman" merkezde serbest bırakılmalı. Bu merkezlerde, dünyanın saygın donör-IVF kliniklerinde uygulanan tarama yöntemleri ve yaklaşımlar Türkiye'nin kültürel ve sosyal özelliklerine göre adapte edilmeli. Gerekirse yurt dışında bu konuda tecrübe kazanmış Türk hekimlerinden bu düzenlemenin Türkiye'ye getirilmesinin araştırılması için bir komisyon kurulmalı. Bu sayede hem yüz binlerce Türk kadınına da bir umut kapısı açılmış olur hem de onların Balkan ülkelerinde hiçbir şekilde Türkiye tarafından denetime tabi edilemeyecek tedavilerle risk altına girmeleri önlenir. Türk halkı hem yenilikçi hem de çocukları çok seviyor. Onlara tıbbın bütün olanaklarını en emin şekilde tanımak bizim görevimiz olmalı.
 

başa dön