Yasal Uyarı: Bu site sağlık profesyonelleri için hazırlanmıştır. 

Kaynak gösterilmek ve yazarın ismi belirtilmek şartıyla alıntı yapılabilir.

Yazıların bilimsel ve hukuki sorumluluğu yazarlarına aittir.

Ülkemizde bir avukata, hangi tip davalarda uzmanlaşmış olduğu, bir inşaat mühendisine, hangi tip yapılardan daha iyi anladığı sorulmamaktadır. Ancak bir hekim, "ne doktoru" olduğunu her gün defalarca açıklamak zorunda kalmaktadır. Kolay anlaşılır bir uzmanlığı olmayan hekimler için bu durum özellikle zor olmaktadır.

Bu memlekette uzman-pratisyen ayrımının sınıf farklılığı gibi algılanması hekim imajını (güvenilirliğine) olumsuz etkilemektedir ve bu durumdan uzun vadede uzman hekimler de, sistem de, toplum da zarar görmektedir.

Öte yandan, her biri en yüksek puanlara ulaşarak, en iyi okullarda öğrenim gören hekimler, bu tamamen yapay oluşturulan başarısız algılanmayı hak etmemektedir. Sağlık sisteminin yeniden yapılandırıldığı bu dönemde bu sorun rahatlıkla ortadan kaldırılabilir.

Pratisyen hekimler bugün ağırlıklı olarak: Birinci basamak tedavi, Acil sağlık, İş ve işçi sağlığı, Yönetim, denetim hizmetleri üretmektedir. Hekim, her biri ayrı uzmanlık konusu olan bu hizmetlerin bir kaçını birlikte yürütebilmektedir ve bu hizmetlerin birinden diğerine istemli ve istemsiz sık geçişler yapabilmektedir. Bu durum pratisyen hekim açısından: Belli bir alanda bilgi ve deneyimlerini derinleştirememe, Haklarına yeterince sahip çıkamama, Seçtiği alana yönelik örgütlenememe, Çalışma konforunun azalması gibi sakıncalara yol açmaktadır. Sağlık sistemi açısından da: Her bir alanda istenen hizmet kalitesine ulaşılamaması, Sağlık ekonomisi yönünden verimlilik kaybı gibi sakıncalara yol açabilmektedir.

Bugünlerde ülkemizdeki sağlık sistemi yeniden yapılandırılmakta ve bu arada kronikleşmiş sorunlar çözülmeye çalışılmaktadır. Doğal olarak çalışmalar belli başlıklar altında yürütülmektedir:
Sağlık finansman modeli, Yataklı tedavi hizmeti örgütlenmesi, Ayakta tedavi hizmeti örgütlenmesi, Sağlıkta mesleki eğitim

Ayrıca, kamu yönetiminin yeniden yapılandırılması, devlet memurunun yeniden tanımlanması gibi eş zamanlı yürüyen diğer çalışmalar da bu değişimi etkilemektedir. Tüm bu çalışmalar sırasında "bıçak parası" gibi kronikleşmiş sorunlar da dolaylı olarak çözülmeye çalışılmaktadır.

Tüm bu değişim onyıllardır istenen, dünyadaki yeni eğilimlerle de uyumlu bir süreçtir. Çoğu ülkede benzeri reform hareketleri özellikle sağlık sektöründe gözlenmektedir.

Bu kapsamlı değişim sırasında yerel koşullar, beklenmedik etkileşimler gibi çeşitli etkenlerden dolayı muhakkak ki, önemli güçlükler hatta bazı tuhaflıklar yaşanacaktır. Değişimin doğasında bulunan bu geçiş dönemi sorunlarının en aza indirilebilmesi için tüm toplum gruplarının, mesleki dernekler gibi uygun örgütlenmeler aracılığıyla gelişmeleri kendi açılarından dikkatle izlemeleri, olası sorunları önceden veya erken dönemde saptayarak, çözüm önerileri geliştirmeleri ve bunu doğru kanallarla aktarmaları gerekmektedir.

Bu değişim süreci, uzman-pratisyen ayrımının ortadan kaldırılması için çok uygun bir olanak sağlamaktadır. Dünyadaki genel eğilim ve Avrupa Birliği standartları da artık tüm hekimlerin uzmanlaşmasını ön görmektedir. Şu halde ülkemizde de zamanla tüm hekimler uzman hekim olacaktır. Bugünlerdeki aktif dönemin yardımıyla bu gelişme öne çekilebilir. Ancak halen hizmet üreten 50.000 civarındaki pratisyen hekimin tamamının uzmanlık eğitimine alınması gerçekleştirilebilir bir hedef değildir. Aslında buna gerek de yoktur.

Peki ne yapılmalıdır?

Öncelikle bir 0 noktası oluşturulmalıdır. Bu, her yıl mezun olacak hekim sayısı kadar uzmanlık eğitimi kadrosu açılması demektir. Burada bir cerrah enflasyonu gibi olumsuz bir gelişme tabiidir ki önerilmemektedir. Yani her yıl ileri uzmanlık alanlardaki gereksinim öncelikle belirlenmeli ve bu sayıda uzmanlık eğitimi kadrosu açılmalıdır. Kalan kadrolar için de pratisyen hekimlerin halen çalıştıkları alanların her biri için gereksinim belirlenmelidir. Bu arada bu alanlara uygun uzmanlık eğitimi de tanımlanmalıdır:

Birinci basamak sağlık hizmeti için aile hekimliği uzmanlık eğitimi ve Acil sağlık hizmeti için acil tıp uzmanlık eğitimi tanımlanmıştır. İş ve işçi sağlığı hizmetini ya halk sağlığı uzmanlık eğitimi üstlenmelidir, veya özel bir uzmanlık eğitimi başlatılmalıdır. Yönetim, denetim hizmetini yine halk sağlığı uzmanlık eğitimi üstlenebilir. Bu alana yönelik MBA türü eğitim programları da düşünülebilir.

Sonuçta halen "ne iş olsa yapan" pratisyen hekim yerine, her alanın kendi asıl "uzmanı" görevlendirilmeli ve bu alan için her yıl gereksinim saptanarak, eğitim kadroları oluşturulmalıdır.

Tüm bu kadroların doldurulması sonrasında hala yeni mezun pratisyen hekim kalırsa, tıp fakültelerine gereksinim fazlası öğrenci alınmış demek olacak ve sorun tıp fakülteleri kontenjanı azaltılarak birkaç sene içerisinde çözülebilecektir.

Buraya kadar kabaca bir model tanımlanmıştır. Halen pratisyen hekimlerin çalıştığı ve bu yaklaşımla yeniden değerlendirilmesi gereken başka alanlar da olabilir.

Yukarıda tanımlanan 0 noktası oluşturulduğu zaman, halen görevde olan pratisyen hekimlerin durumu gündeme gelecektir. Burada da gelişmiş ülkelerde daha önce uygulanmış bir model çözüm olabilir. Söz konusu pratisyen hekimler belli süredir belli alanlarda çalışmaktadır ve önemli bir bilgi ve deneyim birikimi oluşmuştur. Çözümde muhakkak bu kaynaktan yararlanılmalı, ancak uzmanlık eğitiminin anlamı da kaybedilmemelidir:

Yani belli bir alanda asgari süre çalışmış olma koşulu getirilerek, mevcut pratisyen hekimlere yeni dönem için ön görülen uzmanlık alanlarından birini seçmeleri önerilmelidir. Bu alanı seçen hekime de belli bir süre geçiş dönemi tanınmalı ve bu süre içerisinde kurs ve bilimsel toplantılara katılarak belirlenmiş asgari krediyi toplaması istenmelidir. Bu koşulları yerine getiren hekime de geçiş döneminde kullanılacak uygun bir isim verilmelidir. Bugün Aile Hekimi, Aile Doktoru kavramları bu tarzda geliştirilmiş doğru örneklerdir.

Böylece ülkemizde uzman-pratisyen ayrımı uzun vadede tamamen ortadan kaldırılmış olacaktır. Bu modelin başarısı için getirilen bu ara uzmanlık önerisinin giderek azalan sayıda uygulanması, yani yeni mezun hekimlerin tamamının uzmanlık eğitimine alınabilmesi zorunludur.

Burada bir model önerilmektedir. Olumlu ve olumsuz yönleri olabilir. Önemli olan, hızlı değişim yaşanan bu dönemde, geniş bir toplumsal katılım sağlanarak uzun vadeli hedeflerin net tanımlanması ve bu hedefe ulaşacak yöntemin bir an önce belirlenmesidir.

Bugünlerde bireysel çabamızı, değişimi yargılamak için değil, yönlendirmek için kullanmak zorundayız.
 

başa dön